Đức Giáo Hoàng Thánh Miltiađê (MILTIADES) – Vị Giáo Hoàng Đầu Tiên Của Thời Đại Tự Do Tôn Giáo
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Miltiađê là vị Giáo hoàng thứ 32. Ngài là vị Giáo hoàng đầu tiên cai quản Hội Thánh sau khi các chiếu chỉ khoan dung chấm dứt cuộc bách hại đẫm máu, và là người được chứng kiến "chiến thắng của Thánh Giá" khi hoàng đế Constantinô Cả bước vào Rôma năm 312, mở ra một kỷ nguyên hoàn toàn mới cho Kitô giáo.
Tiểu sử
Thánh Miltiađê (còn được gọi là Melchiađê) sinh ra tại Bắc Phi, thuộc dòng dõi người Berber, và là công dân Rôma. Người ta không biết rõ năm sinh của ngài, nhưng các nguồn cổ cho thấy ngài đã phục vụ trong hàng giáo sĩ Rôma từ thời Đức Marcellinô và từng trải qua những đau khổ trong cuộc bách hại dưới thời hoàng đế Maximianô — vì thế Giáo hội tôn kính ngài trong hàng ngũ các thánh tử đạo.
Sau khi Đức Êusêbiô qua đời trong cảnh lưu đày, ngai tòa Thánh Phêrô bỏ trống gần một năm. Ngày 2 tháng 7 năm 311, Miltiađê được bầu làm Giám mục Rôma. Đúng vào thời điểm ấy, hoàng đế Galêriô ban hành chiếu chỉ khoan dung, chấm dứt cuộc Đại bách hại của Điôclêtianô: các Kitô hữu được phép sống công khai đức tin và xây dựng lại nơi thờ phượng.
Triều đại
Một trong những việc đầu tiên của Đức Miltiađê là cho đưa hài cốt của vị tiền nhiệm Êusêbiô từ Sicilia về Rôma, an táng trọng thể trong hầm mộ Thánh Calistô — một cử chỉ hòa giải và tôn vinh người đã hy sinh vì kỷ luật Hội Thánh.
Năm 312, ngài chứng kiến biến cố lịch sử: hoàng đế Constantinô đánh bại Maxentiô trong trận cầu Milviô và tiến vào Rôma. Từ đây, Kitô giáo bước ra khỏi bóng tối hầm mộ. Constantinô đã trao tặng Giáo hội Rôma dinh thự Latêranô — cung điện của hoàng hậu Fausta — trở thành nơi cư ngụ của Đức Giáo hoàng và trung tâm hành chính của Giáo hội suốt hơn một thiên niên kỷ sau đó. Vương cung thánh đường kề bên dinh thự trở thành nhà thờ chính của Rôma.
Năm 313, chiếu chỉ Milanô do Constantinô và Liciniô ban hành trao cho Kitô giáo địa vị hợp pháp trong toàn đế quốc, đồng thời trả lại các tài sản của Giáo hội bị tịch thu. Cũng trong năm này, Đức Miltiađê triệu tập Công đồng Latêranô để giải quyết vụ ly giáo Đônatist ở Bắc Phi: các giám mục Phi châu tranh cãi về tính hợp lệ của việc bầu Cecilianô làm Giám mục Carthagô. Công đồng do Đức Miltiađê chủ tọa đã đứng về phía Cecilianô, lên án chủ trương tái rửa tội của Đônatô — khẳng định quyền tối thượng của Rôma trong việc phán xử các tranh chấp đức tin.
Qua đời
Đức Miltiađê qua đời tại Rôma ngày 10 tháng 1 năm 314 (một số nguồn ghi ngày 11 tháng 1), chỉ ít tháng sau Công đồng Latêranô và trước khi Công đồng Arles — do Constantinô triệu tập để xét lại vụ Đônatist — kịp nhóm họp. Ngài được an táng trong hầm mộ Thánh Calistô, là vị Giáo hoàng cuối cùng yên nghỉ nơi hầm mộ cổ kính này.
Lễ kính Thánh Miltiađê được cử hành vào ngày 10 tháng 12 hằng năm. Ngài được tôn kính không chỉ trong Giáo hội Công giáo mà cả nơi các Giáo hội Chính thống Đông phương và Anh giáo.
Di sản
Thánh Miltiađê là nhịp cầu giữa hai thời đại: từ Hội Thánh hầm mộ bước ra ánh sáng, từ thân phận bị bách hại trở thành tôn giáo được đế quốc công nhận. Trong chưa đầy ba năm trị vì, ngài đã đặt nền móng cho mối quan hệ mới giữa Giáo hội và nhà nước, tiếp nhận dinh Latêranô — biểu tượng của một Giáo hội bước vào đời sống công cộng — và khẳng định thẩm quyền của ngai tòa Phêrô trước một cuộc ly giáo lớn đầu tiên của thời bình.
Ngài ra đi đúng lúc bình minh của tự do vừa ló rạng, để lại cho người kế vị là Thánh Silvestrô I một Giáo hội đã sẵn sàng bước vào kỷ nguyên Constantinô huy hoàng.
Nguồn tham khảo: Catholic Encyclopedia (mục Pope St. Miltiades); vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Britannica (mục Saint Miltiades).