Đức Giáo Hoàng Thánh Gioan I (IOANNES) – Vị Tử Đạo Trong Ngục Tù Của Vua Thêôđôric
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Gioan I là vị Giáo hoàng thứ 53 — và là vị tử đạo đặc biệt: ngài không chết dưới tay những kẻ bách hại ngoại giáo, mà chết trong ngục tù của một vị vua Kitô hữu lạc giáo, sau khi trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử đặt chân đến Constantinôpoli và đội vương miện cho hoàng đế Đông phương.
Tiểu sử
Gioan sinh khoảng năm 470 tại Toscana (có nguồn ghi tại Populonia hoặc Siena). Khi còn là phó tế tại Rôma, ngài từng ngả theo ngụy Giáo hoàng Laurentiô chống lại Đức Symmachô — nhưng năm 506, ngài đã khiêm tốn viết thư thú nhận lỗi lầm và xin Đức Symmachô tha thứ. Ngài là một trong bảy phó tế của Giáo hội Rôma, từng ký vào biên bản các công đồng Rôma năm 499 và 502. Ngày 13 tháng 8 năm 523, sau khi Đức Hormisđa qua đời, vị linh mục già yếu Gioan được bầu làm Giám mục Rôma.
Triều đại
Triều đại ngắn ngủi của ngài gắn liền với bi kịch chính trị. Nước Ý khi ấy nằm dưới quyền vua Ostrogoth Thêôđôric Cả — người theo lạc giáo Ariô nhưng lâu nay vẫn khoan dung với người Công giáo. Khi hoàng đế Justinô I tại Constantinôpoli ban hành sắc lệnh hạn chế việc thờ phượng của người Ariô ở phương Đông, Thêôđôric — lo sợ làn sóng trả đũa — đã ép Đức Gioan, dù tuổi cao sức yếu, phải sang Constantinôpoli đàm phán yêu cầu hoàng đế rút lại sắc lệnh, đe dọa sẽ trả thù người Công giáo Tây phương nếu sứ mệnh thất bại.
Năm 525, Đức Gioan lên đường cùng một phái đoàn gồm các giám mục và thượng nghị sĩ. Tại Constantinôpoli, ngài được đón tiếp trọng thể chưa từng có: hoàng đế Justinô đích thân phủ phục trước Đấng kế vị Thánh Phêrô; Đức Gioan đã cử hành Thánh lễ trọng thể và đội vương miện cho hoàng đế — vị Giáo hoàng đầu tiên làm điều này. Sứ mệnh thành công một phần: hoàng đế chấp nhận khoan dung hơn với người Ariô, trừ việc không cho phép những người đã trở lại Công giáo được quay về với lạc giáo cũ.
Nhưng khi trở về Ravenna năm 526, Thêôđôric — ngày càng đa nghi, ám ảnh bởi những âm mưu tưởng tượng — đã cáo buộc Đức Gioan thông đồng với hoàng đế chống lại mình. Ngài bị bắt giam cùng các thượng nghị sĩ trong phái đoàn. Trong ngục tối, bị bỏ đói và hành hạ, vị Giáo hoàng già đã kiệt sức.
Qua đời
Đức Gioan I qua đời trong ngục tại Ravenna ngày 18 tháng 5 năm 526 — theo truyền thống, vì đói khát và kiệt sức. Thi hài ngài được đưa về Rôma, an táng trong Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô ngày 27 tháng 5. Điều kỳ diệu: chỉ 98 ngày sau cái chết của ngài, vua Thêôđôric cũng đột ngột qua đời — người đương thời xem đó là sự trừng phạt của Thiên Chúa. Giáo hội tôn kính ngài như vị tử đạo, vì ngài đã chết trong hận thù đức tin (in odium fidei). Lễ kính Thánh Gioan I được cử hành vào ngày 18 tháng 5 hằng năm.
Di sản
Thánh Gioan I là chứng nhân cho chân lý rằng người kế vị Thánh Phêrô không bao giờ là con rối của quyền lực thế tục: bị ép buộc làm sứ giả cho một vua lạc giáo, ngài vẫn giữ trọn đức tin chính thống; bị giam cầm oan uổng, ngài vẫn bình an hiến dâng mạng sống. Chuyến đi Constantinôpoli của ngài — với hình ảnh hoàng đế Đông phương phủ phục trước Đức Giáo hoàng — mãi mãi là biểu tượng cho phẩm giá siêu việt của ngai tòa Phêrô, cao hơn mọi vương miện trần thế.
Nguồn tham khảo: Britannica (mục Saint John I); EWTN (Daily Saint – Pope St. John I); Cult of Saints in Late Antiquity (Oxford).