Đức Giáo Hoàng Thánh Dôsimô (ZOSIMVS) – Từ Vấp Ngã Đến Chiến Thắng Trước Lạc Giáo Pêlagiô
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Dôsimô là vị Giáo hoàng thứ 41. Triều đại của ngài chỉ kéo dài 21 tháng (417–418), nhưng lại là một trong những giai đoạn kịch tính nhất của cuộc chiến chống lạc giáo Pêlagiô: từ chỗ suýt bị lung lạc bởi những lời lẽ khéo léo của phe lạc giáo, ngài đã kịp thời quay lại, giáng đòn quyết định vào Pêlagiô và xác lập chân lý về ơn thánh cho toàn thể Giáo hội.
Tiểu sử
Dôsimô sinh tại Mesoraca, vùng Calabria (miền nam nước Ý ngày nay), trong một gia đình gốc Hy Lạp. Ngài từng là phó tế phục vụ dưới thời Đức Innôcentê I. Ngày 18 tháng 3 năm 417, sau khi Đức Innôcentê qua đời, ngài được bầu làm Giám mục Rôma. Ngài lên ngôi đúng vào lúc cuộc tranh cãi về Pêlagiô — người phủ nhận tội tổ tông và hạ thấp vai trò của ơn thánh trong ơn cứu độ — đang đến hồi gay cấn nhất.
Triều đại
Thử thách đầu tiên đến ngay khi ngài vừa lên ngôi: Cêlestiô — môn đệ và là "luật sư" khéo léo của Pêlagiô — đích thân đến Rôma kêu oan, cùng với những bức thư biện hộ đầy mưu mẹo của chính Pêlagiô gửi cho vị tiền nhiệm (nhưng chưa kịp đến tay ngài). Thiếu sự sắc sảo thần học như Thánh Augustinô, Đức Dôsimô đã bị thuyết phục: tháng 9 năm 417, ngài viết thư gay gắt cho các giám mục Phi châu, tuyên bố Pêlagiô và Cêlestiô là chính thống và quở trách các ngài đã vội vàng kết án.
Nhưng các giám mục Phi châu không nao núng. Hơn 200 giám mục họp tại Carthagô cuối năm 417, khẳng định lại án lệnh của Đức Innôcentê I và tuyên bố: con người cần ơn Chúa qua Đức Kitô "không chỉ để biết mà còn để làm điều thiện trong từng hành động; không có ơn thánh, chúng ta không thể có, nghĩ, nói hay làm bất cứ điều gì thuộc về đạo đức". Họ thậm chí còn kêu lên hoàng đế Hônôriô. Trước lập trường sắt đá ấy và sau khi đọc được những tác phẩm thật của Pêlagiô, Đức Dôsimô đã thức tỉnh: đầu năm 418, ngài ban hành sắc lệnh Tractoria, long trọng lên án Pêlagiô và Cêlestiô, khẳng định tính cần thiết của ơn thánh và tội tổ tông — khép lại cuộc khủng hoảng.
Cùng thời, ngài còn vướng vào tranh chấp với Giáo hội Phi châu về vụ linh mục Apiariô (người kháng cáo lên Rôma sau khi bị kết án), và bổ nhiệm Giám mục Patroclô thành Arles làm đại diện Tòa Thánh tại xứ Gaule — quyết định gây phản ứng dữ dội từ các giám mục Marseille, Narbonne và Vienne.
Qua đời
Đức Dôsimô lâm bệnh cuối năm 418 và qua đời ngày 26 tháng 12 năm 418, chỉ vài tháng sau khi ban hành sắc lệnh Tractoria. Ngài được an táng tại nhà thờ Thánh Laurensô Ngoại thành. Lễ kính Thánh Dôsimô được cử hành vào ngày 26 tháng 12 hằng năm.
Di sản
Triều đại của Thánh Dôsimô là một bài học quý giá về sự khiêm tốn của người lãnh đạo: dám nhận ra sai lầm và can đảm sửa chữa. Cú "quay xe" lịch sử của ngài — từ chỗ bênh vực phe Pêlagiô đến việc long trọng lên án họ — đã củng cố chân lý về ơn thánh mà Thánh Augustinô bảo vệ, và được Công đồng chung Êphêsô (431) xác nhận. Dù có những vấp váp ban đầu, ngài vẫn được Giáo hội tôn kính như vị mục tử đã kịp thời trở về với chân lý trước khi quá muộn.
Nguồn tham khảo: Dictionary of Christian Biography and Literature (mục Zosimus); Banner of Truth (The Great Heresies: Pelagianism); vatican.va (mục Supreme Pontiffs).