Đức Giáo Hoàng Libêriô (LIBERIVS) – Vị Giáo Hoàng Bị Lưu Đày Vì Bảo Vệ Thánh Athanasiô

Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Libêriô là vị Giáo hoàng thứ 36. Triều đại của ngài (352–366) là một trong những giai đoạn bi tráng nhất của ngai tòa Phêrô: bị hoàng đế lưu đày vì từ chối kết án Thánh Athanasiô, chứng kiến ngụy Giáo hoàng Phêlix II chiếm ngôi Rôma, rồi trở về trong vinh quang nhưng mang theo một vết gợn gây tranh cãi suốt nhiều thế kỷ.

Tiểu sử

Libêriô là người Rôma. Sau khi Đức Giuliô I qua đời, ngài được tấn phong làm Giám mục Rôma ngày 17 tháng 5 năm 352 (Danh mục Liberianô ghi ngày 22 tháng 5). Ngài lên ngôi trong bối cảnh hoàng đế Constantiô II — con trai Constantinô Cả — ngày càng áp đặt chủ nghĩa Ariô lên Giáo hội và xem Thánh Athanasiô thành Alexandria như một mối đe dọa cho sự thống nhất đế quốc.

Triều đại

Việc đầu tiên của Đức Libêriô là tiếp tục sự nghiệp bảo vệ Athanasiô của vị tiền nhiệm: ngài xin hoàng đế triệu tập công đồng tại Aquileia để xét lại vụ việc, nhưng sứ giả của ngài bị ép buộc tại Arles phải ký bản kết án Athanasiô. Năm 355, tại Milanô, Constantiô ra lệnh cho mọi giám mục Tây phương ký bản kết án Athanasiô; chỉ còn lại vài người từ chối — trong đó có Đức Libêriô cùng với Êusêbiô thành Vercelli, Điônysiô thành Milanô và Luciferô thành Cagliari.

Vì sự từ chối can đảm ấy, Đức Libêriô bị đày đến Berea xứ Thracia. Hoàng đế dựng lên ngụy Giáo hoàng Phêlix II — nguyên là phó tế trưởng Rôma, được tấn phong bởi các giám mục theo phe Ariô. Hàng giáo sĩ Rôma đã long trọng thề không nhìn nhận vị Giám mục Rôma nào khác khi Đức Libêriô còn sống, và dân chúng Rôma trung thành với vị mục tử bị lưu đày của mình, khước từ Phêlix.

Sau hơn hai năm lưu đày, Đức Libêriô đã nhượng bộ: ngài ký vào một công thức đức tin mơ hồ (từ bỏ thuật ngữ homoousios — "đồng bản thể"), đoạn giao với Athanasiô và chấp nhận hiệp thông với các đối thủ của ngài. Sự nhượng bộ này — dù thực hiện dưới áp lực đày ải — bị xem là một sai lầm nghiêm trọng và trở thành vết gợn lớn nhất trong triều đại ngài. Nhờ đó, hoàng đế cho phép ngài trở về; nhưng vì ngai tòa Rôma đang do Phêlix chiếm giữ, phải mất thêm gần một năm ngài mới về đến Rôma. Constantiô muốn hai người "đồng trị", song dân Rôma đã đuổi Phêlix ra khỏi thành khi Đức Libêriô trở về trong sự đón chào nồng nhiệt.

Sau khi Constantiô qua đời (361), Đức Libêriô công khai trở lại lập trường chính thống: ngài hủy bỏ các quyết định của công đồng Rimini (359) nhưng — với sự đồng thuận của Thánh Athanasiô và Thánh Hilariô — vẫn đón nhận các giám mục đã ký rồi rút lại. Năm 366, ngài đón tiếp phái đoàn các giám mục Đông phương và đón nhận những người Ariô ôn hòa trở về hiệp thông.

Qua đời

Đức Libêriô qua đời tại Rôma ngày 24 tháng 9 năm 366, sau 14 năm trị vì đầy sóng gió. Ngài được an táng tại hầm mộ Thánh Calistô. Điều đáng chú ý: Giáo hội Công giáo Rôma không tôn phong ngài hiển thánh — hệ quả của sự nhượng bộ trong thời lưu đày — nhưng Giáo hội Chính thống Đông phương vẫn tôn kính ngài như một vị thánh.

Di sản

Libêriô để lại một bài học sâu sắc về sự mong manh của con người ngay cả trên ngai tòa Phêrô: lòng can đảm ban đầu khi đối mặt với hoàng quyền — từ chối hối lộ lẫn đe dọa, chấp nhận đày ải — và sự sa ngã trong cô đơn của cảnh lưu đày, rồi nỗ lực chuộc lại bằng những năm tháng cuối đời kiên định với đức tin Nicêa. Triều đại ngài cũng khẳng định lại quyền tối thượng của Rôma như trọng tài đức tin, và khép lại với việc Giáo hội Rôma đoàn tụ sau cơn khủng hoảng ngụy Giáo hoàng đầu tiên của thời kỳ hòa bình.

Nguồn tham khảo: Catholic Encyclopedia (mục Felix II, Antipope); New World Encyclopedia (mục Pope Liberius); vatican.va (mục Supreme Pontiffs).