Đức Giáo Hoàng Anastasiô II (ANASTASIVS Secundus) – Vị Giáo Hoàng Bị Dante Đặt Vào Hỏa Ngục Vì Nỗ Lực Hòa Giải
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Anastasiô II là vị Giáo hoàng thứ 50 — và là một trường hợp đặc biệt, bi thảm: vị Giáo hoàng duy nhất trong thiên niên kỷ đầu tiên không được tôn phong hiển thánh, người mà Dante Alighieri đã đặt vào tầng thứ sáu của Hỏa ngục trong kiệt tác Thần khúc, chỉ vì hai năm trị vì với nỗ lực hòa giải cuộc ly giáo Acaciô bị hiểu lầm là phản bội.
Tiểu sử
Anastasiô là người Rôma, con của ông Fortunatô. Người ta biết rất ít về cuộc đời ngài trước khi lên ngôi. Ngày 24 tháng 11 năm 496, sau khi Đức Gêlasiô I qua đời, ngài được bầu làm Giám mục Rôma. Ngài lên ngôi trong bối cảnh cuộc ly giáo Acaciô đã kéo dài 12 năm, và nhiều người hy vọng một đường lối hòa giải mới có thể chấm dứt sự chia rẽ đau thương giữa Đông và Tây phương.
Triều đại
Ngay trong năm đầu, Đức Anastasiô II đã cử hai giám mục — Germanô thành Capua và Crescôniô thành Todi — sang Constantinôpoli với đề xuất hòa giải: sẵn sàng công nhận các phép rửa tội và truyền chức do Acaciô thực hiện, chỉ yêu cầu xóa tên Acaciô khỏi danh sách cầu nguyện (diptychs) và không đả động đến Phêrô Mônggô. Sứ mệnh bị phá hoại bởi thượng nghị sĩ Faustô — đặc sứ của vua Goth Thêôđôric — khiến hoàng đế Anastasiô I tưởng rằng Rôma có thể chấp nhận Hênôticon nếu ông công nhận quyền cai trị nước Ý của Thêôđôric.
Điểm gây tranh cãi nhất là việc ngài đón tiếp niềm nở phó tế Phôtinô thành Thessalonica — người từng là một trong những ủng hộ viên quyết liệt nhất của Acaciô. Một bộ phận giáo sĩ Rôma phẫn nộ, từ chối hiệp thông với ngài, tạo nên một cuộc ly giáo ngay trong lòng Rôma. Sách các Giáo hoàng — với giọng điệu gay gắt — ghi rằng ngài chết "do ý muốn trừng phạt của Thiên Chúa", và truyền thống Trung cổ còn thêu dệt rằng ngài bị "đánh chết" vì muốn phục hồi Acaciô.
Chính từ những lời đồn đại này mà Dante — có lẽ đã nhầm lẫn ngài với hoàng đế Anastasiô I cùng thời — đặt "Giáo hoàng Anastasiô, kẻ bị Phôtinô dẫn lạc đường" vào vòng những kẻ lạc giáo trong Thần khúc (Địa ngục, khúc XI). Ngài cũng là vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử không được tôn phong hiển thánh — dù các sử gia hiện đại đều thừa nhận nỗ lực hòa giải của ngài xuất phát từ thiện chí chứ không phải lạc giáo.
Qua đời
Đức Anastasiô II qua đời đột ngột tại Rôma ngày 19 tháng 11 năm 498, sau đúng hai năm trị vì, giữa lúc cuộc khủng hoảng nội bộ đang lên đến đỉnh điểm. Ngài được an táng tại tiền sảnh Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô. Cái chết đột ngột của ngài đã châm ngòi cho một cuộc bầu cử kép đẫm máu khác giữa Symmachô và Laurentiô.
Di sản
Anastasiô II là một lời cảnh tỉnh muôn đời về cái giá của sự hòa giải trong thời đại cực đoan: khi hai phe đều coi thỏa hiệp là phản bội, người đứng giữa sẽ bị cả hai phía ném đá. Lịch sử nghiêm khắc với ngài — từ Sách các Giáo hoàng đến Dante — nhưng cũng công bằng khi ghi nhận: ngài không hề chối bỏ đức tin Calxêđônia, và nỗ lực chấm dứt 12 năm ly giáo của ngài, dù thất bại, xuất phát từ lòng khao khát hiệp nhất Hội Thánh. Số phận của ngài nhắc nhở hậu thế rằng việc phán xét các vị mục tử trong cơn bão lịch sử đòi hỏi sự thận trọng và lòng thương xót.
Nguồn tham khảo: Encyclopedia.com (Anastasius II, Pope); Dictionary of Christian Biography (Anastasius II); Princeton Dante Project.