Đức Giáo Hoàng Thánh Pontianô (PONTIANVS) – Vị Giáo Hoàng Đầu Tiên Thoái Vị, Hòa Giải Với Ngụy Giáo Hoàng

Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Pontianô là vị Giáo hoàng thứ mười tám, kế vị Thánh Urbanô I. Triều đại của ngài được Tòa Thánh ghi nhận từ ngày 21 tháng 7 năm 230 đến ngày 28 tháng 9 năm 235. Ngài đi vào lịch sử với một dấu ấn đặc biệt: là vị Giáo hoàng đầu tiên thoái vị — và là người đã hòa giải với ngụy giáo hoàng Hippôlytô trong hầm mỏ Sardinia, khép lại cuộc ly giáo đầu tiên của Hội Thánh.

Tiểu sử

Pontianô sinh tại Rôma, lên ngôi Giám mục Rôma ngày 21 tháng 7 năm 230. Triều đại của ngài bắt đầu trong những năm cuối của thời kỳ tương đối yên bình dưới triều Alêxanđrô Sêvêrô, nhưng kết thúc trong cơn bão tố: năm 235, Alêxanđrô Sêvêrô bị ám sát, Maximianô người Thracia lên ngôi hoàng đế và lập tức tỏ thái độ thù địch với Kitô giáo, đặc biệt nhắm vào hàng giáo sĩ.

Ngụy giáo hoàng Hippôlytô — kẻ đã ly giáo từ thời Thánh Calistô I — vẫn duy trì phe của mình suốt triều đại của Urbanô I và Pontianô, tức là cuộc ly giáo đã kéo dài gần hai thập niên.

Triều đại

Về hoạt động trong những năm đầu triều đại, Sách Liber Pontificalis gán cho Pontianô một số quy định phụng vụ: ngài ra lệnh hát các Thánh vịnh trong nhà thờ, quy định việc đọc kinh "Confiteor" (kinh Thú nhận) cho người hấp hối và sử dụng lời chào phụng vụ "Dominus vobiscum" (Chúa ở cùng anh chị em). Ngài cũng tán thành việc Đêmêtriô, Giám mục Alêxanđria, lên án Origênê — một quyết định gây tranh cãi trong giới trí thức Kitô giáo thời bấy giờ.

Biến cố định mệnh đến vào năm 235: hoàng đế Maximianô ra lệnh đày cả Giáo hoàng Pontianô lẫn ngụy giáo hoàng Hippôlytô ra đảo Sardinia, kết án lao động khổ sai trong các hầm mỏ (ad metalla). Trong hoàn cảnh cùng cực ấy, điều kỳ diệu đã xảy ra: Hippôlytô — kẻ đã chống đối ba vị Giáo hoàng suốt 18 năm — đã được cảm hóa bởi đức ái và tình hiệp thông của Pontianô trong thử thách chung. Ông hòa giải với Hội Thánh và ra lệnh cho các đồ đệ trở về với Giáo hoàng hợp pháp, khép lại cuộc ly giáo đầu tiên trong lịch sử.

Nhận thấy mình không thể cai quản Hội Thánh từ hầm mỏ Sardinia, ngày 28 tháng 9 năm 235, Pontianô đã thoái vị — trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử từ bỏ ngai tòa Thánh Phêrô, để Giáo hội tại Rôma có thể bầu người kế nhiệm. Hành động này thể hiện một tinh thần trách nhiệm cao cả: đặt lợi ích của đoàn chiên lên trên địa vị cá nhân.

Qua đời

Thánh Pontianô đã chết trong hầm mỏ Sardinia vào tháng 9 hoặc tháng 10 năm 235 — theo một số nguồn, ngài bị đánh đập đến chết, trở thành vị tử đạo vì đức tin. Thi hài của ngài sau này được Giáo hoàng Fabianô đưa về Rôma và an táng trong nghĩa trang Calistô.

Một chi tiết cảm động: Hội Thánh cử hành lễ kính Thánh Pontianô và Thánh Hippôlytô — vị Giáo hoàng và vị ngụy giáo hoàng một thời đối đầu — cùng một ngày, 13 tháng 8 (trước đây là 19 tháng 11), như một chứng tích vĩnh cửu cho sức mạnh của sự hòa giải.

Di sản

Thánh Pontianô để lại hai bài học lớn cho các vị kế nhiệm: khi không còn có thể phục vụ đoàn chiên, người mục tử can đảm từ bỏ địa vị vì lợi ích chung — tiền lệ cho mọi cuộc thoái vị về sau, kể cả của Đức Bênêđictô XVI năm 2013; và không có bức tường thù hận nào mà đức ái Kitô giáo không thể phá vỡ — ngay cả cuộc ly giáo kéo dài 18 năm cũng đã được hàn gắn trong hầm mỏ Sardinia.

Nguồn tham khảo: vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Catholic Encyclopedia; Liber Pontificalis; Eusêbiô, Lịch sử Giáo hội.