Đức Giáo Hoàng Thánh Phêlix I (FELIX) – Vị Giáo Hoàng Bảo Vệ Mầu Nhiệm Nhập Thể
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Phêlix I là vị Giáo hoàng thứ hai mươi sáu, kế vị Thánh Điônysiô. Triều đại của ngài được Tòa Thánh ghi nhận từ ngày 5 tháng 1 năm 269 đến ngày 30 tháng 12 năm 274. Ngài là vị Giáo hoàng đầu tiên lên án lạc giáo của Phaolô thành Samôsata — kẻ phủ nhận thiên tính Đức Kitô — và lá thư tín lý của ngài về sự thống nhất ngôi vị Đức Kitô đã được Công đồng Êphêsô năm 431 long trọng trích dẫn.
Tiểu sử
Phêlix là người Rôma, con ông Constantiô. Ngài được bầu làm Giám mục Rôma ngày 5 tháng 1 năm 269, chỉ mười ngày sau khi Thánh Điônysiô qua đời. Ngài lên ngôi trong "Thời kỳ hòa bình nhỏ" — giai đoạn Kitô hữu được tương đối yên ổn dưới thời hoàng đế Clauđiô II và Aurêlianô — nhưng Hội Thánh lại phải đối mặt với một mối đe dọa mới về mặt giáo lý từ phương Đông.
Triều đại
Thách thức lớn nhất trong triều đại của Thánh Phêlix I đến từ Phaolô thành Samôsata, Giám mục Antiôkia — một nhân vật đầy tham vọng, sống xa hoa và giảng dạy rằng Đức Giêsu chỉ là một con người thuần túy, trong đó Ngôi Lời Thiên Chúa ngự như trong một đền thờ. Sau ba lần triệu tập công đồng tại Antiôkia, năm 269, Phaolô chính thức bị kết án lạc giáo, bị vạ tuyệt thông và truất phế, thay thế bởi Giám mục Đomnô chính thống.
Công đồng Antiôkia đã gửi thư thông báo phán quyết cho Giáo hoàng Điônysiô, nhưng ngài đã qua đời trước khi thư đến nơi — vì vậy Phêlix I là người nhận được thư. Đáp lại, vị Giáo hoàng trẻ đã viết một lá thư công đồng (synodal letter) nổi tiếng gửi cho Maximô, Giám mục Alêxanđria, trong đó ngài trình bày rõ ràng giáo lý Công giáo về mầu nhiệm Nhập Thể: Đức Kitô là một ngôi vị duy nhất, vừa là Thiên Chúa thật vừa là con người thật. Lá thư này có giá trị tín lý cao đến mức hơn 150 năm sau, Công đồng Êphêsô (năm 431) — công đồng tuyên tín Đức Maria là Mẹ Thiên Chúa — đã long trọng trích dẫn nó, cùng với Thánh Cyrillô thành Alêxanđria và Thánh Vincentê thành Lérins.
Một tình tiết lịch sử thú vị: Phaolô thành Samôsata từ chối rời khỏi tòa giám mục và dinh thự. Các Giám mục đã phải nhờ đến chính hoàng đế ngoại giáo Aurêlianô phân xử. Năm 272, Aurêlianô ra lệnh trao nhà thờ cho vị giám mục "được các giám mục Ý và thành Rôma công nhận" — tức Đomnô, người được Rôma ủng hộ. Như vậy, ngay cả một hoàng đế ngoại giáo cũng phải công nhận thẩm quyền của Giám mục Rôma trong việc xác định ai là Giám mục Antiôkia hợp pháp — một chứng từ hùng hồn về quyền tối thượng của ngai tòa Thánh Phêrô.
Về phụng vụ, Sách Liber Pontificalis gán cho Phêlix I sắc lệnh cử hành Thánh lễ trên mộ các vị tử đạo — phản ánh tập tục tôn kính các chứng nhân đức tin trong các hang toại đạo, và ngài cũng được cho là đã quy định nghi thức thánh hiến nhà thờ.
Qua đời
Thánh Phêlix I qua đời ngày 30 tháng 12 năm 274 tại Rôma. Các nguồn cổ — kể cả Công đồng Êphêsô — từng gọi ngài là vị tử đạo, nhưng các học giả hiện đại cho rằng đây là sự nhầm lẫn với một vị tử đạo Rôma cùng tên được chôn trên đường Via Aurêlia; nhiều khả năng Phêlix I đã qua đời bình an trong thời kỳ hòa bình. Ngài được an táng trong nghĩa trang Calistô trên đường Appia.
Lễ kính Thánh Phêlix I được cử hành hằng năm vào ngày 30 tháng 12.
Di sản
Thánh Phêlix I là vị Giáo hoàng của sự chính xác tín lý: lá thư của ngài về sự thống nhất ngôi vị Đức Kitô đã trở thành một trong những văn kiện được các công đồng hoàn vũ viện dẫn. Ngài chứng minh rằng vai trò của người kế vị Thánh Phêrô không chỉ là cai quản, mà còn là "người gác cổng" của đức tin — bảo vệ mầu nhiệm Nhập Thể khỏi mọi diễn giải sai lạc, để Tin Mừng về Thiên Chúa làm người được truyền lại nguyên vẹn cho muôn thế hệ.
Nguồn tham khảo: vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Catholic Encyclopedia; Eusêbiô, Lịch sử Giáo hội; Công đồng Êphêsô (431).