Đức Giáo Hoàng Thánh Marcellinô (MARCELLINVS) – Vị Giáo Hoàng Giữa Bách Hại Điôclêtianô
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Marcellinô là vị Giáo hoàng thứ hai mươi chín, kế vị Thánh Caiô. Triều đại của ngài được Tòa Thánh ghi nhận từ ngày 30 tháng 6 năm 296 đến ngày 25 tháng 10 năm 304. Ngài là vị Giáo hoàng phải dẫn dắt Hội Thánh trong những năm đầu của cuộc bách hại Điôclêtianô — cuộc bách hại khủng khiếp và có hệ thống nhất trong lịch sử Kitô giáo sơ khai.
Tiểu sử
Marcellinô sinh tại Rôma, lên ngôi Giám mục Rôma ngày 30 tháng 6 năm 296, sau khi ngai tòa bỏ trống hơn hai tháng kể từ ngày Thánh Caiô qua đời. Khi ngài lên ngôi, đế quốc Rôma đang dưới sự cai trị của bộ tứ hoàng đế (Tetrarchy) do Điôclêtianô đứng đầu — một hệ thống tưởng chừng mang lại ổn định, nhưng lại trở thành cỗ máy bách hại Kitô giáo hiệu quả nhất từ trước đến nay.
Trong 7 năm đầu triều đại, Hội Thánh vẫn được tương đối yên ổn. Nhưng từ năm 303, Điôclêtianô ban hành hàng loạt sắc chỉ bách hại: phá hủy nhà thờ, tịch thu Thánh Kinh, cấm các buổi tụ họp, bắt bớ hàng giáo sĩ và buộc mọi công dân phải tế thần Rôma.
Triều đại
Triều đại của Thánh Marcellinô gắn liền với một trong những tranh cãi lịch sử gay gắt nhất về các vị Giáo hoàng sơ khai: phải chăng ngài đã sa ngã trong cuộc bách hại? Phái Đônatô tại Phi Châu về sau tố cáo rằng Marcellinô đã dâng hương cho các thần ngoại giáo để cứu lấy mạng sống — một cáo buộc mà Thánh Augustinô và nhiều Giáo phụ đã phải tranh luận gay gắt.
Sự thật lịch sử khó có thể xác minh đầy đủ sau hơn 1.700 năm. Nhưng điều đáng chú ý là: ngay cả những nguồn cổ đương thời cũng ghi nhận Marcellinô đã phải chịu đựng "biết bao gian truân" vì bị những kẻ khắc nghiệt tố cáo là quá dễ dãi với những người sa ngã — một nghịch lý cho thấy ngài bị tấn công từ cả hai phía. Và kết cục cuộc đời ngài đã trả lời mọi cáo buộc: theo Sách Breviariô Rôma, Marcellinô đã cùng ba Kitô hữu khác là Clauđiô, Cyrinô và Antôninô bị chém đầu vì xưng nhận đức tin.
Dù trong hoàn cảnh bách hại dữ dội, Marcellinô vẫn duy trì được sự liên tục của ngai tòa Thánh Phêrô suốt 8 năm — một thành tựu phi thường khi mà việc làm Giám mục Rôma lúc bấy giờ đồng nghĩa với việc đặt mạng sống lên bàn thờ. Ngài cũng là vị Giáo hoàng đầu tiên trong các thư của mình sử dụng công thức "Sức khỏe và phép lành tông tòa" (Health and Apostolic benediction) — tiền thân của lời chào mà các Đức Giáo hoàng vẫn dùng trong các văn kiện chính thức cho đến ngày nay.
Qua đời
Thánh Marcellinô chịu tử đạo ngày 25 tháng 10 năm 304 (một số nguồn ghi ngày 26 tháng 4) tại Rôma, cùng với ba vị tử đạo Clauđiô, Cyrinô và Antôninô. Theo truyền thống, thi hài của các ngài bị bỏ mặc không được chôn cất suốt 36 ngày theo lệnh hoàng đế, cho đến khi Thánh Marcellô — vị Giáo hoàng tương lai — được Thánh Phêrô báo mộng, đã cùng các linh mục và phó tế long trọng an táng các ngài trong hang toại đạo Priscilla trên đường Salaria.
Lễ kính Thánh Marcellinô được cử hành hằng năm vào ngày 26 tháng 4 (chung với Thánh Clêtô).
Di sản
Thánh Marcellinô là vị Giáo hoàng của thời đại lửa thử: ngài đã dẫn dắt con thuyền Hội Thánh qua những năm đầu của cơn bão Điôclêtianô và kết thúc bằng chính mạng sống mình. Những tranh cãi về ngài nhắc nhở hậu thế một bài học khiêm nhường: đừng vội phán xét những người phải đưa ra quyết định sinh tử trong hoàn cảnh mà chúng ta không bao giờ phải đối mặt. Điều còn lại chắc chắn là: ngài đã chết vì đức tin, và Hội Thánh tôn vinh ngài như một vị thánh tử đạo.
Nguồn tham khảo: vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Catholic Encyclopedia; Sách Breviariô Rôma; Thánh Augustinô.