Đức Giáo Hoàng Thánh Êvaristô (EVARISTVS) – Vị Giáo Hoàng Thứ Năm, Người Kiện Toàn Giáo Xứ Rôma
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Êvaristô là vị Giáo hoàng thứ năm, kế vị Thánh Clêmentê I. Triều đại của ngài được Tòa Thánh ghi nhận là khoảng năm 97 đến khoảng năm 105. Dù sử liệu về ngài còn rất ít, những gì được ghi lại cho thấy ngài là người tiếp tục công cuộc tổ chức Hội Thánh Rôma mà các vị tiền nhiệm đã khởi sự.
Tiểu sử
Êvaristô — còn được gọi là Aristô — theo Sách Liber Pontificalis là người gốc Hy Lạp, con của một người Do Thái theo văn hóa Hy Lạp tên Giuđa, quê ở Bêlem. Xuất thân Do Thái-Hy Lạp của ngài là một chứng tích đẹp về tính phổ quát của Hội Thánh ngay từ buổi đầu: Tin Mừng không còn bị giới hạn trong một dân tộc nào, mà ôm lấy mọi người từ khắp nơi trên đế quốc Rôma.
Ngài lên ngôi Giám mục Rôma trong thời kỳ chuyển giao đầy biến động: cuối triều hoàng đế Đômicianô — người đã bách hại Kitô hữu dữ dội — rồi sang thời Nerva và Trajanô. Việc Hội Thánh vẫn duy trì được sự kế vị liên tục giữa những cơn bách hại ấy cho thấy sức sống mãnh liệt của cộng đoàn đức tin tại Rôma.
Triều đại
Theo Sách Liber Pontificalis, triều đại khoảng 8 năm của Thánh Êvaristô gắn liền với việc kiện toàn cơ cấu Hội Thánh Rôma. Ngài được cho là đã chia thành Rôma thành nhiều "tước hiệu" (tituli) — tức các giáo xứ — mỗi nơi giao cho một linh mục coi sóc, tiếp nối công việc mà Thánh Anaclêtô đã khởi đầu. Ngài cũng thiết lập bảy phó tế phục vụ thành phố, noi gương bảy phó tế đầu tiên được các tông đồ đặt tay trong Sách Công vụ Tông đồ.
Trong một thời kỳ mà Kitô giáo vẫn bị coi là bất hợp pháp và thỉnh thoảng bị bách hại dưới thời Trajanô, việc tổ chức chặt chẽ các cộng đoàn, phân định rõ vai trò của giám mục, linh mục và phó tế đã giúp Hội Thánh Rôma không chỉ tồn tại mà còn phát triển. Một số nguồn còn ghi nhận ngài đã đặt ra những quy tắc về vai trò bí tích của giám mục và về việc cử hành phụng vụ.
Qua đời
Thánh Êvaristô qua đời khoảng năm 105–108 tại Rôma. Truyền thống Giáo hội tôn vinh ngài là vị tử đạo vì đức tin, dù chi tiết về cuộc tử đạo không còn được lưu giữ — các biên bản tử đạo của ngài đã thất lạc theo dòng thời gian. Ngài được an táng gần mộ Thánh Phêrô trên đồi Vatican, bên cạnh các vị tiền nhiệm.
Lễ kính Thánh Êvaristô được cử hành hằng năm vào ngày 26 tháng 10. Trong nghệ thuật Kitô giáo, ngài thường được vẽ với thanh gươm — biểu tượng của cuộc tử đạo — hoặc với chiếc nôi, nhắc nhớ quê hương Bêlem của gia đình ngài.
Di sản
Thánh Êvaristô đại diện cho thế hệ các vị Giáo hoàng thầm lặng của thế kỷ thứ hai: không để lại những văn kiện lẫy lừng như Thánh Clêmentê, nhưng đã góp phần đặt những viên đá nền móng cho cơ cấu giáo xứ và hàng giáo phẩm Rôma. Chính những công việc tổ chức âm thầm ấy đã giúp Hội Thánh vượt qua thời kỳ bách hại và lớn mạnh thành một định chế có tổ chức, sẵn sàng cho những thế kỷ tiếp theo.
Nguồn tham khảo: vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Catholic Encyclopedia; Liber Pontificalis; Eusêbiô, Lịch sử Giáo hội.
/p>