Đức Giáo Hoàng Thánh Êutychianô (EVTYCHIANVS) – Vị Giáo Hoàng Tự Tay Chôn Cất Các Vị Tử Đạo

Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Êutychianô là vị Giáo hoàng thứ hai mươi bảy, kế vị Thánh Phêlix I. Triều đại của ngài được Tòa Thánh ghi nhận từ ngày 4 tháng 1 năm 275 đến ngày 7 tháng 12 năm 283 — tám năm tương đối bình an, nhưng cũng là tám năm cuối cùng trước khi cơn bão bách hại khủng khiếp nhất của đế quốc Rôma — cuộc bách hại của Điôclêtianô — ập đến.

Tiểu sử

Về xuất thân của Êutychianô, sử liệu cổ không ghi lại chi tiết nào. Ngài lên ngôi Giám mục Rôma ngày 4 tháng 1 năm 275, chỉ vài ngày sau khi Thánh Phêlix I qua đời. Triều đại của ngài trải qua thời các hoàng đế Aurêlianô, Tacitô, Prôbô và Carô — giai đoạn đế quốc Rôma chìm trong khủng hoảng chính trị với các hoàng đế liên tục bị ám sát, nhưng Kitô hữu nhìn chung vẫn được yên ổn trong "Thời kỳ hòa bình nhỏ".

Điều đặc biệt: tấm bia mộ của Êutychianô đã được phát hiện trong nghĩa trang Calistô — một chứng tích khảo cổ xác nhận sự tồn tại lịch sử của ngài. Ngài cũng là vị Giáo hoàng cuối cùng được an táng trong nghĩa trang Calistô, khép lại một truyền thống an táng kéo dài hơn nửa thế kỷ của các vị kế vị Thánh Phêrô.

Triều đại

Hình ảnh đẹp nhất về Thánh Êutychianô được truyền thống lưu giữ là hình ảnh một vị Giáo hoàng tự tay chôn cất các vị tử đạo. Theo các nguồn cổ, ngài đã tự mình an táng hơn 300 vị tử đạo — một con số cho thấy dù trong "thời kỳ hòa bình", các cuộc bách hại cục bộ vẫn thỉnh thoảng bùng lên tại các địa phương, và vị Giáo hoàng không ngần ngại đích thân lo liệu hậu sự cho những chứng nhân đức tin.

Một truyền thống khác — chưa được kiểm chứng — cho rằng ngài quy định các vị tử đạo phải được an táng trong chiếc áo dài đỏ gọi là dalmatic, như một dấu chỉ vinh quang của cuộc tử đạo. Dù tính xác thực còn bị tranh luận, truyền thống này phản ánh mối quan tâm sâu sắc của ngài đối với việc tôn kính các vị tử đạo.

Về mặt phụng vụ, Êutychianô được ghi nhận đã ban hành quy định cho phép chúc lành cho nho và đậu trên bàn thờ — một nét văn hóa nông nghiệp được thánh hóa trong đời sống đức tin của cộng đoàn Rôma thời bấy giờ. Trong 8 năm triều đại, ngài đã thực hiện nhiều đợt truyền chức, củng cố hàng giáo sĩ Rôma để chuẩn bị cho những thử thách sắp tới.

Bi kịch là: ngay sau khi ngài qua đời, hoàng đế Điôclêtianô lên ngôi (năm 284) và vài năm sau phát động cuộc bách hại khủng khiếp nhất trong lịch sử Kitô giáo — nhiều sử liệu về triều đại Êutychianô có lẽ đã bị tiêu hủy trong chính cuộc bách hại ấy.

Qua đời

Thánh Êutychianô qua đời ngày 7 tháng 12 năm 283 tại Rôma. Truyền thống tôn vinh ngài là vị tử đạo, nhưng không có ghi chép cụ thể nào về việc ngài đổ máu vì đạo — nhiều khả năng ngài qua đời bình an ngay trước thềm cuộc bách hại lớn. Ngài được an táng trong nghĩa trang Calistô trên đường Appia, và như đã nói, là vị Giáo hoàng cuối cùng an nghỉ tại đây.

Lễ kính Thánh Êutychianô được cử hành hằng năm vào ngày 8 tháng 12.

Di sản

Thánh Êutychianô là vị Giáo hoàng của lòng hiếu kính đối với các vị tử đạo: giữa thời bình, ngài không quên những người đã đổ máu; chính tay ngài đã đặt hơn 300 chứng nhân đức tin vào lòng đất với tất cả sự trân trọng. Khi cuộc bách hại Điôclêtianô ập đến ngay sau triều đại ngài, Hội Thánh Rôma đã có một hàng giáo sĩ được củng cố và một truyền thống tôn kính tử đạo sâu sắc — hành trang tinh thần quý giá để bước vào thập niên đẫm máu nhất của lịch sử Kitô giáo sơ khai.

Nguồn tham khảo: vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Catholic Encyclopedia; Liber Pontificalis.