Đức Giáo Hoàng Thánh Dêphyrinô (ZEPHYRINVS) – Vị Giáo Hoàng Thứ Mười Lăm Giữa Cơn Bão Lạc Giáo
Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Dêphyrinô là vị Giáo hoàng thứ mười lăm, kế vị Thánh Victor I. Triều đại của ngài được Tòa Thánh ghi nhận từ năm 198/199 đến ngày 20 tháng 12 năm 217 — một triều đại dài 18 năm, diễn ra giữa hai làn sóng nguy hiểm: cuộc bách hại của hoàng đế Sêptimô Sêvêrô và sự bùng phát của các lạc giáo phủ nhận thiên tính Đức Kitô.
Tiểu sử
Dêphyrinô sinh tại Rôma, con ông Habunđiô (theo Sách Liber Pontificalis), dù tên ngài có gốc Hy Lạp. Ngài lên ngôi Giám mục Rôma khoảng năm 198–199, kế vị Victor I — vị Giáo hoàng cứng rắn vừa qua đời. Khác với người tiền nhiệm quyết đoán, Dêphyrinô là một con người hiền hòa, không phải là nhà thần học, và phải dựa nhiều vào vị phó tế tài năng Calistô — người sau này kế vị ngài.
Nhà thần học Hippôlytô — về sau trở thành ngụy giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử — đã mô tả Dêphyrinô một cách cay nghiệt là người "đần độn, thất học". Các học giả hiện đại cho rằng lời phê phán này là quá đáng, nhưng cũng thừa nhận Dêphyrinô là một vị mục tử hiền lành hơn là một nhà lãnh đạo cứng rắn.
Triều đại
Thách thức lớn nhất trong triều đại của Thánh Dêphyrinô là cuộc chiến chống các lạc giáo về mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi và thiên tính Đức Kitô. Theo Thánh Optatô, ngài đã chống lại Marcianô, Praxêa, Valentinô và phái Montanô; Eusêbiô ghi nhận ngài kiên quyết chống lại "những lời phạm thượng" của hai cha con Thêôđôtô — những kẻ dạy rằng Đức Kitô chỉ là một con người thuần túy (thuyết Duy Phụ). Dù bị những kẻ lạc giáo khinh miệt, Dêphyrinô vẫn được Eusêbiô ca ngợi là "người bảo vệ vĩ đại nhất của thiên tính Đức Kitô".
Một sự kiện cảm động được Eusêbiô ghi lại: Natalô — một vị từng xưng mình chịu đạo rồi sa vào lạc giáo của Thêôđôtô và được phong làm "giám mục" của phái lạc giáo với mức lương 150 đồng bạc mỗi tháng — sau khi được thị kiến cảnh báo, đã mặc áo nhặm, rắc tro lên đầu, khóc lóc đến sấp mình dưới chân Dêphyrinô xin tha thứ. Vị Giáo hoàng nhân từ đã đón nhận ông trở về với Hội Thánh.
Về mặt hành chính, Dêphyrinô đã trao cho phó tế Calistô trọng trách quản lý nghĩa trang của Kitô hữu trên đường Appia — nghĩa trang về sau mang tên Calistô và trở thành nơi an nghỉ của nhiều vị Giáo hoàng. Dưới thời ngài, nhà thần học lỗi lạc Origênê cũng đã đến Rôma "để viếng thăm Hội Thánh cổ xưa nhất" — dấu hiệu cho thấy uy tín của ngai tòa Rôma.
Trong khi đó, Hội Thánh phải chịu đựng cuộc bách hại của Sêptimô Sêvêrô, đặc biệt dữ dội tại các tỉnh; năm 202–203, một sắc chỉ cấm cải đạo sang Kitô giáo đã được ban hành. Sử gia Alban Butler viết rằng "vị mục tử thánh thiện này là chỗ dựa và niềm an ủi của đoàn chiên đau khổ".
Qua đời
Thánh Dêphyrinô qua đời ngày 20 tháng 12 năm 217 tại Rôma, sau 18 năm cai quản Hội Thánh. Dù phải chịu đựng biết bao đau khổ tinh thần giữa bách hại và lạc giáo, ngài không bị giết vì đạo — danh hiệu tử đạo từng được gán cho ngài đã được rút lại vào năm 1969. Ngài được an táng trong nghĩa trang Calistô trên đường Appia.
Lễ kính Thánh Dêphyrinô được cử hành hằng năm vào ngày 20 tháng 12.
Di sản
Thánh Dêphyrinô chứng minh rằng sức mạnh của người kế vị Thánh Phêrô không chỉ nằm ở sự cứng rắn, mà còn ở lòng kiên nhẫn và nhân từ: ngài bảo vệ thiên tính Đức Kitô trước mọi lạc giáo, nhưng cũng mở rộng vòng tay đón nhận những kẻ lầm lạc ăn năn trở về. Trong cơn bão của thế kỷ thứ ba, chính sự hiền lành kiên định ấy đã giữ cho con thuyền Hội Thánh không bị đánh chìm.
Nguồn tham khảo: vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Catholic Encyclopedia; Eusêbiô, Lịch sử Giáo hội; Liber Pontificalis.