Đức Giáo Hoàng Thánh Anicêtô (ANICETVS) – Vị Giáo Hoàng Thứ Mười Một, Người Đón Thánh Pôlycarpô

Trong danh sách 267 vị Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo, Thánh Anicêtô là vị Giáo hoàng thứ mười một, kế vị Thánh Piô I. Triều đại của ngài được Tòa Thánh ghi nhận là khoảng năm 155 đến năm 166/167. Ngài được nhớ đến nhiều nhất qua cuộc gặp gỡ lịch sử với Thánh Pôlycarpô thành Smyrna — một trong những cuộc đối thoại đầu tiên về ngày cử hành lễ Phục Sinh trong lịch sử Hội Thánh.

Tiểu sử

Theo Sách Liber Pontificalis, Anicêtô sinh tại Êmêsa, xứ Syria — một lần nữa cho thấy tính phổ quát của Hội Thánh sơ khai, khi một người từ phương Đông được chọn để dẫn dắt cộng đoàn Kitô hữu tại trung tâm đế quốc Rôma. Ngài lên ngôi Giám mục Rôma khoảng năm 155, dưới thời hoàng đế Antoninô Piô và sau đó là Marcô Aurêliô.

Triều đại của ngài diễn ra trong giai đoạn Hội Thánh Rôma ngày càng khẳng định vai trò trung tâm: các nhân vật lớn của Kitô giáo thời bấy giờ — như Hêgêsippô, Thánh Justinô và Thánh Irênê — đều gắn bó với Rôma trong những năm này, làm chứng cho uy tín ngày càng tăng của ngai tòa Thánh Phêrô.

Triều đại

Sự kiện nổi bật nhất trong triều đại của Thánh Anicêtô được Eusêbiô ghi lại, trích từ chứng từ của Thánh Irênê: khoảng năm 154–155, Thánh Pôlycarpô — Giám mục thành Smyrna, môn đệ trực tiếp của Thánh Gioan Tông đồ — đã đến Rôma để thảo luận với Anicêtô về ngày cử hành lễ Phục Sinh. Các Hội Thánh tại Tiểu Á quen cử hành lễ Vượt Qua vào ngày 14 tháng Nisan theo lịch Do Thái, bất kể rơi vào thứ mấy trong tuần (về sau gọi là phái Quartôđêciman), trong khi Hội Thánh Rôma luôn cử hành vào ngày Chúa Nhật.

Hai vị đã không thể đi đến một thỏa thuận chung trong chuyến thăm ấy. Nhưng điều đáng nhớ là cách họ chia tay: Anicêtô đã mời Pôlycarpô cùng cử hành Thánh Thể, và hai ngài chia tay nhau trong bình an, mỗi bên tôn trọng truyền thống của bên kia. Cuộc gặp gỡ này trở thành mẫu mực cho cách Hội Thánh xử lý những khác biệt về kỷ luật: kiên định trong đức tin, nhưng hiệp thông trong đức ái — một bài học mà gần bốn thập niên sau, Đức Victor I sẽ phải học lại một cách đau đớn trong cùng vấn đề này.

Về kỷ luật nội bộ, Sách Liber Pontificalis gán cho Anicêtô sắc lệnh cấm các giáo sĩ để tóc dài — một quy định phản ánh quan niệm về sự khác biệt giữa đời sống thánh hiến và nếp sống thế tục trong Hội Thánh sơ khai.

Qua đời

Thánh Anicêtô qua đời khoảng năm 166–167 tại Rôma, dưới thời hoàng đế Marcô Aurêliô — thời kỳ bắt đầu những đợt bách hại mới nhắm vào Kitô hữu. Truyền thống tôn vinh ngài là vị tử đạo, và ngài được an táng trong nghĩa trang Calistô tại Rôma.

Lễ kính Thánh Anicêtô được cử hành hằng năm vào ngày 17 tháng 4.

Di sản

Thánh Anicêtô để lại cho Hội Thánh một di sản quý giá về nghệ thuật đối thoại: khi đối diện với bất đồng, ngài chọn con đường hiệp thông thay vì đối đầu. Hình ảnh vị Giáo hoàng Rôma và vị Giám mục Tiểu Á cùng chia sẻ một bàn tiệc Thánh Thể dù chưa thống nhất được ngày lễ — đó chính là tinh thần hiệp nhất trong đa dạng mà Hội Thánh mọi thời đại luôn cần đến.

Nguồn tham khảo: vatican.va (mục Supreme Pontiffs); Catholic Encyclopedia; Eusêbiô, Lịch sử Giáo hội; Thánh Irênê, Chống lạc giáo; Liber Pontificalis.